تحول دیجیتال در بخشهای مالی و بیمه با سرعتی شگرف در حال گسترش است و فناوریهای نوین، بهویژه اینترنت اشیا (IoT)، بهعنوان زیرساختی بنیادی، در حال بازآفرینی مفاهیم سنتی این صنایع هستند. اینترنت اشیا با ایجاد شبکهای از دستگاهها و حسگرهای متصل، بستری برای گردآوری و تحلیل بلادرنگ دادهها فراهم کرده است؛ امری که امکان تصمیمگیری دقیق، شخصیسازی خدمات و مدیریت ریسک هوشمندانهتر را به همراه دارد.
در چنین بستری، مدلهای کسبوکار مبتنی بر داده جایگزین فرآیندهای سنتی مبتنی بر پیشفرضهای آماری شدهاند. بهعنوان مثال، در گذشته شرکتهای بیمه برای تعیین حق بیمه، از الگوهای جمعیتی یا دادههای تاریخی کلی استفاده میکردند، اما اکنون دادههای رفتاری لحظهای جای آن را گرفتهاند. این تغییرات، به افزایش بهرهوری عملیاتی، کاهش ریسکهای سیستمی و بهبود تجربه کاربری منجر شده است.
در مدیریت مالی نیز، IoT فرصتهایی را برای پایش هوشمند داراییها، تحلیل محیط اقتصادی، و حتی احراز هویت امنتر فراهم کرده است. این فناوری بهویژه در کنار هوش مصنوعی، بلاکچین و کلاندادهها، در حال ایجاد یک اکوسیستم دیجیتال پیشرفته است که میتواند بانکداری، بیمهگری و سرمایهگذاری را در مسیرهای نوآورانه هدایت کند.
بیشتر بخوانید: نقش رایانش ابری در تحول دیجیتال
تحول در ارزیابی ریسک بیمهای با دادههای بلادرنگ
یکی از تأثیرگذارترین کاربردهای IoT در صنعت بیمه، توانمندسازی شرکتها برای ارزیابی دقیقتر و سفارشیتر ریسک است. استفاده از حسگرهای Telematics در خودروها یا دستگاههای پایش مصرف انرژی در خانهها، به بیمهگران این امکان را میدهد که الگوهای رفتاری خاص هر مشتری را در زمان واقعی بررسی و تحلیل کنند. بهجای اتکا به الگوهای جمعی گذشته، اکنون هر فرد بهعنوان یک واحد داده منحصربهفرد ارزیابی میشود.
این تغییر رویکرد نهتنها دقت در تعیین نرخ بیمه را بالا میبرد، بلکه باعث ایجاد انگیزه برای رفتارهای ایمنتر و کاهش احتمال بروز خسارت نیز میشود. برای مثال، رانندگانی که با دقت، آرامش و در ساعات کمخطر رانندگی میکنند، در قالب بیمههای Usage-Based Insurance (UBI) یا Pay-as-you-drive از تخفیف برخوردار میشوند. این مدلها نهتنها منصفانهترند، بلکه وفاداری مشتری به برند بیمهگر را نیز افزایش میدهند.
در صنایع پیچیدهتر همچون بیمه صنعتی و حملونقل، دادههای IoT از هزاران حسگر روی ماشینآلات یا کانتینرها جمعآوری میشوند. دادههایی درباره لرزش، دما، رطوبت یا موقعیت مکانی میتوانند نقشهای دقیق از میزان ریسک در هر مرحله از عملیات ترسیم کنند. این اطلاعات به شرکت بیمه کمک میکند تا قراردادهای پوششی پویاتر و مبتنی بر وضعیت لحظهای ارائه دهد.
اینترنت اشیا (IoT) و تحول در بیمه سلامت و بیمه عمر
در حوزه بیمه سلامت و عمر، اینترنت اشیا نقش یک نقطه اتصال میان وضعیت فیزیولوژیک افراد و مدلهای بیمهای شخصیسازیشده را ایفا میکند. دستگاههای پوشیدنی مانند ساعتهای هوشمند، ردیابهای خواب و حسگرهای پوست میتوانند اطلاعات حیاتی از جمله ضربان قلب، سطح اکسیژن خون، فعالیتهای بدنی و حتی کیفیت خواب افراد را جمعآوری و در قالب الگوریتمهای تحلیلی پردازش کنند.
شرکتهای بیمه از این دادهها برای ارائه طرحهای بیمهای منعطف استفاده میکنند که نرخها در آن بر اساس سطح سلامت واقعی فرد تعیین میشود. برای مثال، افرادی که فعالیت بدنی منظم دارند، خواب کافی دارند و سطح استرس پایینی را نشان میدهند، واجد شرایط دریافت بیمه با نرخهای پایینتر هستند. این الگو باعث ارتقاء سطح سلامت عمومی جامعه نیز خواهد شد، چراکه انگیزهای مالی برای حفظ سبک زندگی سالم ایجاد میکند.
در برخی کشورها، برنامههای تشویقی نیز بر اساس دادههای اینترنت اشیا (IoT) طراحی شدهاند؛ برای مثال، شرکت بیمه در ازای رسیدن به اهداف مشخص ورزشی یا سلامتی، تخفیفهایی در حق بیمه، امتیازهای قابل تبدیل یا خدمات سلامت رایگان به بیمهگذار اعطا میکند. این ترکیب بین فناوری و انگیزش رفتاری، مرزهای جدیدی در بیمهگری دیجیتال گشوده است.
بیشتر بخوانید: تفاوت تحول دیجیتال و اقتصاد دیجیتال: دو مفهوم کلیدی در عصر فناوری
بهبود فرآیندهای پرداخت خسارت و مدیریت مطالبات
یکی دیگر از مزایای اساسی اینترنت اشیا، کاهش زمان و هزینه در پرداخت خسارت و تسویه مطالبات بیمه است. در گذشته، بررسی خسارت فرآیندی زمانبر و مبتنی بر گزارشهای دستی بود؛ اما امروزه با وجود سنسورهای هوشمند در وسایل نقلیه، خانهها و تأسیسات صنعتی، وقوع حادثه بهصورت خودکار شناسایی و گزارش میشود.
برای نمونه، در بیمه مسکن، سنسورهای ضد نشت آب، شناسایی دود، یا حسگرهای حرکت، میتوانند در لحظه حادثه، دادهها را برای ارزیابی اتوماتیک به سرورهای بیمهگر ارسال کنند. حتی برخی سامانهها از دوربینهای هوشمصنوعی برای تصویربرداری و تخمین خودکار خسارت بهره میبرند. این روش نهتنها دقت و سرعت را افزایش میدهد، بلکه از بروز تقلبهای متداول در مطالبه خسارت نیز میکاهد.
در بیمه حملونقل یا زنجیره تأمین، ترکیب IoT با GPS و بلاکچین، امکان ردگیری لحظهای کالا و ثبت خودکار وضعیت آن در هر مرحله از مسیر را فراهم کرده است. در صورت بروز حادثه، محل، زمان و شرایط دقیق بلافاصله مستندسازی شده و بدون نیاز به بررسی فیزیکی اولیه، پرونده خسارت بهصورت بلادرنگ آغاز میشود.
هوشمندسازی تصمیمگیری در مدیریت داراییها و سرمایهگذاری
در حوزه مدیریت مالی و سرمایهگذاری، IoT توانسته است بهعنوان یک منبع داده ارزشمند در تحلیل ریسک و بهینهسازی سبد داراییها وارد عمل شود. سرمایهگذاران در حوزههایی مانند کشاورزی، انرژی یا حملونقل از دادههای سنسورها برای رصد وضعیت محیطی، شرایط بازار و عملکرد داراییها بهره میبرند.
برای مثال، در سرمایهگذاری کشاورزی، دادههای مربوط به رطوبت خاک، دمای محیط، سطح آفتها یا تصاویر ماهوارهای میتوانند پیشبینی دقیقی از عملکرد محصول در فصل آتی ارائه دهند. این اطلاعات در تعیین ارزش زمین، نحوه تخصیص منابع و قیمتگذاری قراردادهای آتی نقش کلیدی ایفا میکنند.
در حوزه املاک و مستغلات، حسگرهای هوشمند میتوانند اطلاعاتی درباره وضعیت سازه، مصرف انرژی یا حضور افراد ارائه دهند. این دادهها میتوانند تحلیلگران را در شناسایی املاک پرپتانسیل و ریسکهای پنهان یاری کنند. بهطور کلی، سرمایهگذاری مبتنی بر IoT بهمعنای جایگزینی شهود با داده، و دستیابی به تصمیمات آگاهانهتر است.
نقش اینترنت اشیا (IoT) در احراز هویت دیجیتال و جلوگیری از تقلب
با گسترش خدمات مالی دیجیتال، احراز هویت ایمنتر از همیشه اهمیت یافته است. IoT این امکان را فراهم میکند که از دادههای رفتاری، محیطی و زیستی برای ایجاد سیستمهای احراز هویت چندلایه استفاده شود. برای مثال، بانکها میتوانند از موقعیت مکانی کاربر، نحوه تایپ، الگوی حرکت گوشی یا حتی علائم بیومتریک برای تشخیص هویت او بهره ببرند.
این روشها نهتنها امنیت را افزایش میدهند، بلکه تجربه کاربری را نیز بهبود میبخشند، چرا که بهجای درخواست رمز عبور یا کد تأیید مکرر، از تطبیق رفتار طبیعی فرد با الگوهای قبلی استفاده میشود. در صورتی که انحرافی از الگوی عادی رخ دهد، سیستم میتواند بهطور خودکار احراز هویت دومرحلهای فعال کند.
در صنعت بیمه نیز این قابلیتها میتوانند برای تشخیص تقلب در ثبت خسارت یا جعل هویت بیمهگذاران مورد استفاده قرار گیرند. یک مثال کاربردی، اتصال بین ابزار پوشیدنی سلامت و اطلاعات ثبتشده در پرونده بیمه است. اگر فردی ادعای ناتوانی یا بیماری کند، اما دادههای IoT نشاندهنده فعالیت فیزیکی نرمال باشند، احتمال تقلب بسیار بالا خواهد بود.
بیمه پیشنگرانه (Preventive Insurance) با اینترنت اشیا (IoT)
یکی از رویکردهای نوین بیمه که به لطف اینترنت اشیا (IoT) در حال ظهور است، تمرکز بر پیشگیری از خسارت بهجای پرداخت پس از حادثه است. در بیمهنامههای پیشنگر، هدف این است که از بروز خسارت جلوگیری شود، نه فقط جبران آن پس از وقوع. سنسورها و ابزارهای هوشمند در این میان، نقش دیدهبان دائمی داراییها را ایفا میکنند.
برای نمونه، در کارخانهها یا تأسیسات حساس، سنسورهای ارتعاش، گرما، دود یا فشار میتوانند خطرات احتمالی را پیش از وقوع بحران شناسایی کنند. شرکت بیمه در چنین حالتی میتواند توصیههای اصلاحی ارائه داده یا حتی هشدارهایی برای توقف فعالیت موقت ارسال کند. در مواردی، با اتصال به زیرساختهای خودکار، سیستم میتواند مستقیماً جریان گاز یا برق را قطع کرده و از بروز حادثه جلوگیری کند.
این نوع بیمهنامهها از نظر اقتصادی نیز سودآورتر هستند؛ زیرا با کاهش تعداد خسارات واقعی، هزینههای پرداختی بیمهگر کم میشود و از سوی دیگر، مشتری نیز احساس امنیت و اعتماد بیشتری به خدمات بیمهای خواهد داشت. در بلندمدت، این نوع همکاری هوشمند میان بیمهگر و بیمهگذار به بهینهسازی هزینهها و ارتقاء کیفیت زیرساخت منجر میشود.
چالشهای امنیتی و حریم خصوصی در پیادهسازی IoT
با تمام مزایایی که IoT به همراه دارد، موضوع امنیت دادهها و حریم خصوصی همچنان یکی از دغدغههای جدی در صنایع مالی و بیمهای است. حجم عظیم دادههای شخصی که از طریق دستگاههای متصل جمعآوری میشوند، در صورت عدم محافظت مناسب میتوانند به ابزاری برای سوءاستفاده بدل شوند.
حملات سایبری به پلتفرمهای IoT روزبهروز پیچیدهتر میشوند و در صورت رخنه امنیتی، نهتنها اطلاعات حیاتی کاربران فاش میشود، بلکه اعتماد عمومی نیز بهشدت آسیب میبیند. این امر میتواند تبعات حقوقی و اقتصادی بزرگی برای شرکتهای بیمه یا مؤسسات مالی بهدنبال داشته باشد.
در این راستا، نیاز به معماریهای رمزنگاری پیشرفته، سیاستهای دقیق دسترسی، و قانونگذاری هوشمندانه برای مدیریت چرخه عمر دادهها ضروری است. همچنین، آموزش کاربران درباره حقوق حریم خصوصی و شفافسازی درباره نحوه استفاده از دادهها، بخشی جداییناپذیر از فرآیند تحول دیجیتال در این حوزه محسوب میشود.
منبع: فابانیوز
بیشتر بخوانید: تحول دیجیتال و تغییر قوانین کسبوکار
