حدود ۵ درصد از اقتصاد ایران را اقتصاد دیجیتال تشکیل میدهد
معاون برنامه ریزی اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات گفت: حدود ۴.۹ درصد از اقتصاد ایران را را اقتصاد دیجیتال تشکیل میدهد و قرار است در برنامه هفتم، این رقم با افزایش بیش از دو برابری به ۱۰ درصد اقتصاد ملی برسد.
احسان چیت ساز معاون سیاستگذاری و برنامه ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با حضور در برنامه صف اول، اقدامات و برنامه های فناوری اطلاعات و اقتصاد دیجیتال ایران در دولت چهاردهم را تشریح کرد و به پرسش ها در این باره پاسخ داد. متن کامل این برنامه به شرح زیر است:
سوال: در دنیای امروز دیگر اقتصاد دیجیتال یک فرصت محسوب نمیشود دیگر شده یک الزام، با توجه به این شرایط که داریم پشت سر میگذاریم و طبیعتا کشورهایی که فاقد نقشه راه دقیق در این حوزه هستند، میشود بگوییم خیلی راحت در آن گرداب وابستگی فناوری گیر میکنند، شما بعنوان معاونت برنامه ریزی، بعنوان یکی از معاونتهای اصلی وزارت ارتباطات در ابتدای بحث برای مقدمه یک تصویری از اقتصاد دیجیتال در دنیا به ما بگویید، الان اقتصاد دیجیتال چقدر سهم در GDP کشورها دارد و کشور ما ایران در چه شرایطی است؟ کجا ایستادیم؟ کجاها نقص داریم، خلاء داریم و باید جبران کنیم؟
چیت ساز: سوال دقیقی است، واقعیت این است که اقتصاد دیجیتال به بخشی از اقتصاد گفته میشود که به صورت مستقیم یا غیر مستقیم غالبا توسط فناوریهای دیجیتال عملا به ارزش افزوده اقتصاد اضافه میکند در حقیقت این مفهوم در برگیرنده هسته اقتصاد دیجیتال است که برمی گردد به آن زیرساختهای ارتباطی و کاربران حوزه ارتباطی، یک لایه دوم دارد این لایه دوم بیشتر روی پلتفرمهای دیجیتال است و لایه سوم بیشتر تمرکزش روی نفوذ دیجیتال به صنایع سنتی کشورها است.
بیشتربخوانید: هوش مصنوعی مولد آینده اقتصاد دیجیتال را تعیین خواهد کرد
در این سه تا لایه اقتصاد دیجیتال شکل پیدا میکند اگر بخواهیم در یک مفهوم عام درمورد اقتصاد دیجیتال صحبت کنیم، اقتصاد دیجیتال یک کاربرد دیجیتال در تمام بخشهای اقتصادی کشورها است و از این منظر اقتصاد کشورها را به صورت جدی متحول میکند.
در سال ۲۰۲۴ اندازه اقتصاد دیجیتال به صورت متوسط در جهان یک چیزی نزدیک ۱۵ درصد از تولید ناخالص ملی جهان را پوشش میدهد یک چیزی نزدیک ۱۶ تریلیون دلار و نشان میدهد که سهم این بسیار بزرگ است و کشورهایی که توانستند با سرعت بیشتری در هسته اقتصاد دیجیتال سرمایه گذاری کنند توانستند مزیت رقابتیهای بین المللی را از آن خودشان کنند.
سوال: آن عدد نرم چقدر است؟
چیت ساز: واقعیت این است که مکانیسمهای اندازه گیری و روشهای مختلف پیامدهای مختلفی در آن عدد اقتصاد دیجیتال دارد حالا اگر بخواهیم عدد اقتصاد دیجیتال ایران را بدانیم شاید برای شما جالب توجه باشد که ما یک چیزی نزدیک ۴.۹ درصد از اقتصاد کشور را اقتصاد دیجیتال از آن خود کرده است.
سوال: که طبق برنامه باید چقدر باشد؟
چیت ساز: قرار است که طی برنامه هفتم اقتصاد دیجیتال به عدد ۱۰ درصد از اقتصاد ایران دست پیدا کند.
سوال: حدود دو برابر؟
چیت ساز: بیش از دو برابر که عملا بتوانیم دست پیدا کنیم. این اقتصاد یکسری ویژگیهای کلیدی دارد که با اقتصاد سنتی تمایزهای اساسی دارد اول از همه این که اتکا دارد به داراییهای نامشهود، مثل دادهها، دانش و شبکه ارتباطی که هسته اصلی هستند که عملا دانشی که در این زیست بوم مورد استفاده قرار میگیرد دادههای دیجیتال و سکوهای پلتفرمی موتور اصلی خلق ارزش در اقتصاد دیجیتال محسوب میشوند و ارزش روی دوش ظرفیت این دو تا بخش عملا رشد پیدا میکند. میشود گفت که خاصیت مقیاس پذیری و اثر شبکهای که اقتصاد پلتفرمی دارد باعث میشود که شرکتهای حوزه اقتصاد دیجیتال بتوانند با بهره وری و سرعت بالاتر ارزش افزوده بزرگتری را خلق کنند.
سوال: واقعا فضای رقابتی است؟
چیت ساز: پژوهشگرهای این حوزه هستند که میگویند که در زیست بومی که نرخ ورود کسب و کارها بالا باشد به همان نسبت نرخ خروج کسب و کارها افزایش پیدا میکند یعنی داینامیک و پویایی داخل این زیست بوم بسیار زیاد است یعنی همزمان در کنار خلق احتمال از دست دادن و از بین رفتن شرکتها را داریم.
سوال: یک مقدار شفافتر راجع به آن صحبت کنیم، یک داده و یک دانش داریم داده را نفت قرن بیست و یکم معرفی کردهاند با توجه به این اهمیتی که داده دارد اگر تحت حکمرانی موثر نباشد تبدیل به یک تهدید امنیتی میشود، الان چقدر توانستیم که استاندارد در حوزه داده را ایجاد کنیم که بعد شرایط را در حوزه دانش چطور است؟
چیت ساز: نکته خیلی دقیقی بود، عملا میشود گفت یک قسمت زیادی از نرخ رشد اقتصاد بر عهده ظرفیت داده است یعنی اگر بخواهیم یک زیست بوم مبتنی بر هوش مصنوعی برای رشد اقتصاد دیجیتال داشته باشیم باید قبل از آن داده ارزش گذاری شده باشد و داخل بازارگاههای داده قابل تبادل باشد، یک مسئله دیگر قبل از آن وجود دارد این که این اقتصاد دیجیتال به واسطه ویژگیهای خاصی که دارد میتواند پیامدهای انحصار پلتفرمها را داشته باشد و بواسطه این پیامدهای انحصار پلتفرمها داده در کشورهای مختلف به گونههای مختلف تنظیم گری میشود، کشورهایی مثل چین به این سمت میروند که داده را یک دارایی عمومی بداند و کشورهایی مثل آمریکا سیاستهای متفاوتی را دنبال میکند و جنس تنظیم گری حداقلی دارد و در یک مناطقی مثل اتحادیه اروپا هم به سمت این که قانون GDPR از آن استفاده کند که یک حکمرانی خیلی سفت و سختی در داده دارد.
رویکردی که در مجموعه وزارت ارتباطات دنبال میشود یک رویکرد بینابین است که بر اساس آن آن آیین نامه حکمرانی داده شکل پیدا کرده و توسط سازمان فناوری اطلاعات پیشنهاد شده است و در دستور کار شورای عالی فضای مجازی است و امیدواریم که بتوانیم بعد از تصویب یک چارچوب منسجم برای حکمرانی داده در کشور داشته باشیم.
سوال: برویم سراغ بحث دانش، در دانشی که در حوزه اقتصاد دیجیتال است شرایط ایران چطور است؟
چیت ساز: اگر منظور از دانش پیشرانهایی است که حوزه اقتصاد دیجیتال را شکل میدهد.
سوال: الزامات حوزه اقتصاد دیجیتال؟
چیت ساز: همین دقیقا، قسمت اول آن میشود همان زیرساختهای دیجیتال که این زیرساختهای دیجیتال شامل پهنای باند، سرعت، پایداری، کیفیت، اینترنت 5G و 4G ، مراکز داده و زیرساختهای ابری است که باید در زیرساختهای حوزه اقتصاد دیجیتال داشته باشیم و میدانید سیاست کشورها با همدیگر متفاوت است یک کشوری مثل چین آمده در کمتر از دو سال بیشتر از یک و نیم میلیون آنتن 5G را در کشور توسعه داده، امری که عملا در کشور برای ما امکان نداشتهhsj.
چرا؟
بواسطه سرکوب تعرفهای که در سه سال گذشته شکل پیدا کرده در حوزه قیمت گذاری خدمات اپراتورها، سرمایه گذاری در این حوزه برایشان یک نرخ بازده داخلی مطلوب نیست.
اینفوگرافی اقتصاد دیجیتال در یک نگاه
سوال: آیا در حال حرکت بود و در یک جا توقف کرد؟
چیت ساز: بله، ما تقریبا سه سال است در هسته اقتصاد دیجیتال در ایران سرمایه گذاری بزرگی انجام ندادیم، پیامد آن چه شده؟ این است که منابع از این بخش خارج شده است.
چرا؟
نرخ بازده جذابیت ایجاد نمیکرده است و زمانی که نرخ بازده داخلی کاهش پیدا کند حتی سمت اعداد منفی میرود؛ یعنی سرمایه گذاری در این بخش غیرقابل توجیه است پس سرمایهای سمت این سمت نمیآید که بتواند هسته را رشد بدهد، از جمله اقداماتی که در وزارت ارتباطات مدنظر است این است که بتوانیم هر چه سریعتر زیرساختهای حوزه 5G را توسعه بدهیم و بتوانیم به سرعت مطلوب دست پیدا کنیم.
سوال: میخواهید حوزه 5G را گسترش بدهید و طبیعتا نیاز به جذب سرمایه گذاری چه در حوزه داخلی و چه در حوزه خارجی دارید، در تمام دستگاهها پیگیری میکنیم و از اکثر دستاندرکاراندر حوزههای مختلف سوال میکنیم که شما چه برنامهای دارید و چه کاری انجام دادهاید که نقدینگی سرگردان و سرمایه در بازارهای غیرمولد به سمت حوزههایی که ایران به آن نیاز دارد مثل زیرساختهای اقتصاد دیجیتال بیاید؟ چه کار کردید که این فضای سرمایه گذاری در حوزه فناوری اطلاعات و اقتصاد دیجیتال برای سرمایه گذار جذاب بشود و سودی بالاتر از بازار غیرمولد بگیرد؟
چیت ساز: از جمله فعالیتهایی که در مجموعه وزارت ارتباطات درحال انجام است که اول از همه سرمایه گذاری در این بخش جذاب بشود یعنی ما جایی که با بازده منفی مواجه هستیم را به سمت نرخهای بازده جذاب سوق دهیم که سرمایه به این بخش جلب بشود، این کاری است که در پایدارسازی همه بخشها در حال انجام هستیم. از شبکه ملی اطلاعات گرفته تا حوزه فضا، تا بخش توسعه زیرساختهای فناوری اطلاعات و ارتباطات؛ بعد از این که این را پایدار کرده به این سمت حرکت کنیم که، چون سرمایه گذاریها در این بخش اغلب دلاری است و بخصوص در بخشی مثل 5G، باید بتوان ریسک سرمایه گذاری ارزی را پوشش داد و دنبال ابزارهای پوشش ریسک هستیم، در حال ایجاد صندوقهای پروژه ریالی در این بخش هستیم که بتوان هسته اقتصاد دیجیتال ایران را به صورت ریالی تامین و بعد از آن طرف منابع ارزی خودش را با همکاری بانک مرکزی رشد بدهد.
سوال: یعنی هم منافع هم تضمینهایی که نیاز دارد؟
چیت ساز: بله، همین طور است صندوق تضمین را داریم در مجموعه وزارت ارتباطات در تلاش است که بتواند پروژههای بزرگ این بخش را تضمین کند و نرخ تامین سرمایه را برای بخش کاهش بدهد. بانک سرمایهگذاری این بخش در دستور کار وزارت ارتباطات است که با سرعت دنبال میشود.
همین طور صندوق پروژه از جمله برنامههایی است که ما در این هسته اقتصاد دیجیتال در ایران بخصوص در حوزه زیرساخت دیجیتال داریم.
در راستای فرمایش شما، بقیه پیشرانها چه بودند؟
یکی همین بحث زیرساختها است ولی لایه دوم نیروی انسانی است که فکر میکنم در بخشی از سوال قبلی شما هم به آن پرداختید این که آموزش دیگر معطوف به این نیست که آموزشهای حوزه اقتصاد دیجیتال فقط در دانشگاه صورت بپذیرد امروز تحولی که در فرآیندهای یادگیری به وجود آمده، ضروری کرده که از مدرسه تا دانشگاه تا محیط کار، اقتصاد دیجیتال بعنوان یکی از ارکان آموزش و نظام یادگیری مورد توجه قرار بگیرد، مثلا اتحادیه اروپا یکی از برنامههایی که دارد این است که میگوید من ۸۰ درصد شهروندانم باید تا ۲۰۳۰ مسلط به مفاهیم اقتصاد دیجیتال باشند و مهارتهای این حوزه را بدست آورده باشند نه این که ۸۰ درصد دانشگاهیان رفتند در رشتههای حوزه مثلا کامپیوتر و رشتههای حوزه اقتصاد دیجیتال و مسلط شدند بلکه عموم کسانی که در اقتصاد حضور دارند باید آموزشهای حوزه اقتصاد دیجیتال را ببینند. هم رشد مهارتهای اکثرمردم باید اتفاق بیفتد هم یادگیری و بازآموزی مجدد اتفاق بیافتد. بخاطر این که سرعت رشد این تحولات و دانشی که دارد ایجاد میشود بسیار زیاد است و کسبوکارهای بسیاری از بین میروند و کسبوکارهای بسیاری بوجود میآیند.
سوال: اینجا بخش آموزش وزارت ارتباطات را فعالتر میکند یعنی شما نیازی به یکسری آموزشهای عمومی دارید تا این بخش را گسترش بدهید و به کل کشور تعمیم بدهید تا اطلاعات مردم به این حد برسد که چگونه بتوانند حتی از کسبوکارهای سنتی به فضای جدید بیایند. زمانی بحث بود که بازارهای جدید مثل شانگهای، بریکس و اوراسیا را داریم و از طرف دیگر فناوری رشد کرده است و نیاز به نوشتن یک استراتژی توسعه جدید برای کسبوکارها داریم که وظیفه شما را سنگینتر میکند.
چیت ساز: همین طور است ما یکی از فعالیتهای جدی که در این حوزه داریم بحث تبادل دانش با کشورهای پیشرو است و این که بتوانیم این را در بخشهای مختلف آموزشی کشور رواج دهیم که یک نظام یادگیری مادام العمر را شاهد باشیم، چون این یادگیری اصلا محدود به دانشگاه و مدرسه نیست، باید در زندگی هر روز تک تک ما ایرانیها، بازآموزی و یادگیری مهارتهای جدید وجود داشته باشد تا بتوانیم در این اقتصاد جدید ایفای نقش کنیم وگرنه مزیت رقابتی ملی را از دست میدهیم.
یکی از سیاستهای اساسی وزارت ارتباطات، دیپلماسی فناوری است و تلاش میکنیم تا با کشورها تبادل داشته باشیم در جایی که ما ظرفیت فناوری پیشرویی داریم صادرات تکنولوژی در حوزه ICT انجام بدهیم و در جایی که با پیشگامان این حوزه در ارتباط هستیم یادگیریهایی داشته و با تکنولوژی همراه بشویم.
بیشتربخوانید: ۷ نشانه که مدیران فناوری اطلاعات (CIO) در مسیر تحول دیجیتال نیستند
سوال: متاسفانه در حوزه صادرات خدمات فنی مهندسی که فکر میکنم این ذیل آن قرار بگیرد یک مقداری ما دچار رکود شدیم قدری این فضا را رها کردهایم علی رغم ظرفیتهای خوبی که دارد.
چیت ساز: در این حوزه چند ماه اخیر توانستهایم ۵۰ میلیون دلار در حوزه زیرساختهای فناوری داشته باشیم. الان مجموعه وزارت ارتباطات در منطقه آفریقا و منطقه آمریکای جنوبی تلاشهای زیادی انجام میدهد، چند قرارداد تفاهمنامه بسته شده است. قرارداد انتقال فناوری و توسعه زیرساختهای ارتباطی منعقد شده و در حال اجرا است. به زودی خبرهای بهرهبرداری از این زیرساختها را دریافت میکنید و همه این متکی به توانمندی و دانش ایرانی بوده است.
من دو رکن به عنوان پیشران را خدمت شما عرض کردم بحث زیرساختها و بحث دانش نیروی انسانی، حوزه سوم حوزه نوآوری و اکوسیستم استارت آپی در کشورهای جهان است. میدانید میزان نرخ سرمایهگذاری، تحقیق و توسعه از منابع شرکتها به یک شاخص کلیدی تبدیل شده است. متاسفانه در این شاخص وضعیت ما اصلاً وضعیت مطلوبی نیست قانون جهش دانش بنیان به خصوص ماده ۱۱ و ۱۳ ظرفیتهای خیلی بزرگ ایجاد کرد برای اینکه سرمایهگذاری شرکتهای بزرگ در حوزههای نوآوری و فناوری در ایران افزایش پیدا کند طبیعی است که اغلب اینها میرود در حوزه اقتصاد دیجیتال و مباحث هوشمندسازی صنایع که میتواند آنها را صاحب مزیت رقابتی کند.
این مسئله خوشههای فناوری را شکل داده تکاپوها در زنجیره ارزش شرکتهای بزرگ شکل پیدا کردند، مثلاً اجزای مختلف صنعت فولاد را را هوشمند کنند و از طریق این هوشمندسازی افزایش کیفیت و افزایش بازدهی اقتصادی را به دست بیاورد و جزو اولویتهای برنامه هفتم هم میباشد. پس به عنوان رکن سوم در تمام اقتصادها به عنوان پیشران سوم مد نظر قرار گرفته است.
پیشران چهارم بحث چارچوب حقوقی و تنظیمگری است ما برای حوزه تنظیمگری یک نقش دوگانه قائل هستیم از یک طرف محرک اعتماد و شفافیت است و از یک طرف دست و پاگیر و محدود کننده است مثلاً شما میبینید قانون GDPR در اتحادیه اروپا اگرچه در آن زمان به عنوان یک مکانیسم حفاظت از دادهها و یک چارچوب پیشدستانه برای مقابله با سوء استفاده از دادههای مردم مورد توجه قرار گرفت ولی امروز تبدیل شده به یک عامل عقب ماندگی اتحادیه اروپا در حوزه هوش مصنوعی و میبینید کشورهایی مثل چین و آمریکا گوی سبقت را کاملاً ربودهاند مزیتهای رقابتهای اصلی را از آن خودشان کردهاند و بقیه کشورها پشت آنها حرکت میکنند به خصوص کشورهای اتحادیه اروپا.
پس تنظیمگر ییک شمشیر دو لبه است از یک طرف اعتماد و شفافیت ایجاد میکند و از یک طرف محدودیت ایجاد میکنند و ما در این تنظیمگری باید بتوانیم ضمن حفظ رقابت و حرکت انحصاری، سیاستهای منصفانهای را تنظیم کنیم به خصوص انحصارات پلتفرمی، یکی از چالشهای اقتصادمان انحصارات پلتفرمی است که وجود دارد. باید امکان ورود رقبای جدید در عرصه کسب و کار وجود داشته باشد تا پویایی در بخش وجود داشته باشد وگرنه انحصار همیشه ضد رشد است و مزیتهای رقابتی و البته نوآوری را خفه میکند.
سوال: یک مقدار میخواهم راجع به بحث شکاف توسعه فناوری در کشور خودمان صحبت کنیم، در حال حاضر یک دسترسی و استفاده از فناوری در کلانشهرها و در پایتخت به نسبت روستاها و فضای پیرامون متفاوت است و شکافی را ایجاد کرده است آیا وزارت ارتباطات در دولت چهاردهم به این موضوع توجه دارد؟ برای رفع این شکاف چه برنامهای دارد؟
چیت ساز: همینطور که ما شاهد شکافهای دیجیتال بین ملتها شدیم یک سری از کشورها با سرعت بیشتری پیشی گرفتند و توانستهاند مزیت رقابتیهای بزرگ به دست بیاورند، برخی از کشورها به واسطه به دست نیاوردن ظرفیتهای توسعه اقتصاد دیجیتال عقب ماندند و مزیتهای رقابتی آنها دچار چالش شده است به همین ترتیب در مناطق مختلف کشور هم همین اتفاق افتاده است.
یکی از مفاهیمی که به صورت جدی در وزارت ارتباطات دنبال میشود و قوانین بالادستی دارد و ما منابع مشخصی را از محل منابع اپراتوری در اختیارمان قرار میگیرد باید بتوان خدمات پایدار ارتباطی را برای روستاها و مناطق دور افتاده فراهم کرد.
سالهاست که در این حوزه هزینه میکنیم، اما وزارت ارتباطات در دوره جدید تلاش میکند تا بتواند از ظرفیت مخابرات فضایی استفاده کند برای اینکه یک قسمتی از این مشکل را برای همیشه حل کند. ما کشوری هستیم با یک سری زیرساختها و دسترسیهای به خصوص و اگر ما بخواهیم تمام روستاهای بالای ۲۰ خانوار را پوشش بدهیم یک بازه زمانی طولانی را مازاد در برنامه هفتم باید دنبال کنیم.
به دنبال این هستیم تا در کنسرسیومهای بینالمللی مخابرات فضایی بتوانیم از ظرفیت حوزه فضایی استفاده کنیم اقتصاد فضایی را پایدار کنیم و به همین ترتیب بتوانیم سرویس مخابرات فضایی برای مردم فراهم کنیم.
دو لایه مدار مختلف وجود دارد که ماهوارههای مخابرات فضایی قرار میگیرند یک لایه ژئو از حدود ۶۵۰۰ کیلومتر و یک مدار حدود ۵۵۰ کیلومتر است. مدار لئو که میتواند سرویس مستقیم اینترنت سطح ماهواره به تلفن همراه را فراهم کند. به دنبال این هستیم تا بتوانیم در این کنسرسیومها نقش ایفا کنیم جزء سیاستهای دیپلماسی فناورانه مقام عالی وزارت است که در این دوران از طریق نقش گرفتن در کنسرسیومهای بین المللی سرویس مخابرات فضایی برای مردم فراهم کنیم و به این ترتیب دسترسی همه مناطق کشور را از طریق مخابرات فضایی فراهم کنیم، سوای اینکه در حال حاضر پروژههای فیبر نوری روستایی در دست اقدام است سرعت و شتاب خیلی خوبی در این چند ماه اخیر گرفته ولی همزمان برای اینکه بتوانیم یک راهکار پایدار را شاهد باشیم و سرعت این دسترسی را جلوتر از برنامه هفتم دنبال کنیم فضایی را امیدوار هستیم بتوانیم تا سال آینده فراهم کنیم و در دسترس عموم روستاییان کشور قرار بدهیم.
سوال: خبر خوبی بود، حالا از همین جا برویم سراغ حمایت از محتوای داخلی و بومیسازی فناوریها این را بگذارید پایه سوال من، اما اصل پاسخ را بگذارید در ابعاد حمایتهای وزارت ارتباطات از کسب و کارهای حوزه اقتصاد دیجیتال در ایران.
چیت ساز: اتفاقاً این سوالی که اشاره کردید یکی از مجدداً پیشرانهای کلیدی حوزه اقتصاد دیجیتال است و حوزه محتوا برای مثال در اقتصاد دیجیتال پیشرفتهای مثل چین که امروز ۴۹ درصد این اقتصاد، اقتصاد دیجیتال است حدود ۲۰ درصد از این سهم برای حوزه محتوا است و سیاستهای مختلف تحریک محتوا در این بخش اتفاق افتاده است.
برای حوزه محتوا برنامههای متعددی را وزارت ارتباطات در پیش گرفته از جمله تسهیم درآمد یعنی محتوایی که روی پلتفرمهای عرضه کننده محتوا در اختیار مردم قرار میگیرد تولید کننده محتوا از آن درآمدی که ایجاد میشود برای اپراتور سهم میبرد و به این ترتیب یک منابع مالی جذابی را برای تولید کننده محتوا فراهم میکند.از طریق این تسهیل درآمد، تحریک میکنیم که اول از همه محتوا و بعد مصرف محتوا را و هر چقدر شما محتوای جذابتر و کاربردیتر تولید کنید محتوایی که بتواند نیاز مردم را پوشش بدهد به همان نسبت مردم مصرف بیشتری در آن حوزه داشته باشند سهم بیشتری از درآمد را برای تولید کننده محتوا فراهم میکند.
بیشتربخوانید: چهار مهارت مورد نیاز برای توسعه ذهنیت دیجیتال
سوال: شما اشاره کردید هم برای تولید کننده و هم برای مصرف کننده جذاب میشود یعنی اینکه مصرف کننده هم از این بستر منتفع میشود یا فقط تولید کننده؟
چیت ساز: مصرف کننده محتوایی را دریافت میکند که نیازش را برطرف میکند میتواند یادگیری داشته باشد، دانشی را به دست میآورد و از این طریق رشد میکند به همان ترتیب هم تولید کننده از مصرف این محتوا که دارد هزینهاش توسط مصرف کننده داده میشود میتواند منتفع شود برای همین یک اقتصاد پایدار در حوزه محتوا شکل میگیرد و مزیت اساسی ایجاد میکند که ما بتوانیم شاهد تولید محتوای داخل با کیفیتتر باشیم.
سوال: اینجا عدد و ضریبی دارید که الان ضریب اطمینان ما مثلاً در خریدهای اینترنتی چقدر است، در دنیا چقدر است، ما چقدر هستیم؟
چیت ساز: در مورد ضریب اطمینان به صورت دقیق من شاخصی را در شاخصهای جهانی سراغ ندارم که بتواند اشاره کند.
سوال: در حال حاضر چه میزان از خریدها دارد از طریق فضای مجازی انجام میشود و چه مقدار از طریق فضای سنتی و واقعی انجام میشود؟
چیت ساز: مجموعه اندازهگیری اقتصاد دیجیتال که عرض کردم در لایه هسته حدود ۳ و ۲ داریم در لایه پلتفرمها که دقیقاً همان چیزی است که شما به آن اشاره میکنید و ارزش افزودهای که دارد ایجاد میکند مجموعاً از اقتصاد ایران نزدیک به ۱.۷ درصد را آنجا شاهد هستیم، اینجا ما باید برویم به سمت اینکه یک تقاضای بازار و فرهنگ دیجیتال را اول از همه توسعه بدهیم و بتوانیم اعتماد عمومی نسبت به فناوری را رشد بدهیم و تحریک تولید و مصرف داخلی را داشته باشیم.
سوال: حالا من از بستر و تولید داخل و گسترش آن میآیم در حوزه صادرات، من این را تحت لوای صادرات خدمات فنی و مهندسی میبینم آیا ما نمیتوانیم مثل شهرکهای تخصصی مختلفی که مثل شهرک صنایع خلاق داریم، بیاییم در این حوزه هم ورود کنیم شهرک صنایع یا فناوریهای صادرات محور ایجاد کنیم و اینها را وقتی قاعدتاً در یک مجموعهای داشته باشیم طبیعتاً داده بیشتر و دقیقتر به ما میدهد، سیاست گذاری بهتر و در نهایت خروج بهتر به ما میدهد نظر شما چیست؟
چیت ساز: اجازه بدهید یک مقدار شفاف با هم صحبت کنیم من اینجا نه به عنوان یک سیاستگذار به عنوان محقق این حوزه مایل هستم صحبت کنم، میشود گفت مفاهیمی مثل پارکها، شهرکها و ادبیاتی که در ارتباط با مناطق ویژه تعریف شده در کشور میتوانم به اطمینان بگویم که آن کارکرد خودشان برای رشد اقتصادی را تقریباً نداشتند مثلاً ما در اندازهگیریهای مختلفی که انجام دادیم آمدیم مقایسه کردیم که مثلاً مفهوم پارکها در ایران چه تفاوتی با بقیه دارد، چرا خلیج گوانگدونگ به عنوان یک منطقه ویژه نوآوری صاحب چند کلاستر و خوشه کسب و کار بزرگ در حوزه اقتصاد دیجیتال میتواند به تولید درآمد بالغ بر مثلاً ۳۲ میلیارد دلاری در هر کدام از این خوشهها اتفاق بیفتد ولی ما شاهد تحول اینجا نیستیم، وقتی وارد جزئیات میشویم میبینیم ما این مفاهیم را اینجا به کار بردیم ولی در عمل یک چیز دیگر پیاده کردیم برای نمونه در یک پارک علم و فناوری چه ویژگی باید وجود داشته باشد، باید یک خوشه کسب و کاری در حقیقت یک زنجیره ارزش مشخص قرار داشته باشد که این شرکتها با همدیگر بده بستان داشته باشند این شرکتها زمانی که ایجاد میشوند در زنجیره ارزش بتوانند یک بازار مشخصی داشته باشند و بتوانند در تبادل با هم یادگیری داشته باشند و یادگیری را به هم منتقل کنند، کدام یک از پارکهای ما توانسته یک مفهوم پایدار خوشه را در درون خودش توسعه بدهد.
نبود این لنز و صرفاً استفاده کردن از مفاهیم و عملاً نپرداختن به شکلگیری خوشهها باعث این شده که ما در مناطق مختلف نوآوری مان یا ناحیههای نوآوری یا پارک علم با فناوری، چون همه این مفاهیم به کار رفته ولی آن منظور اصلی شکل پیدا نکرده است.
بیشتربخوانید: اقتصاد دیجیتال چیست؟ چه عواملی در آن نقش دارد؟
سوال: کجا را اشتباه رفتیم یا چه مانعی بود؟
چیت ساز: من فکر میکنم این قسمت اصلی آن برمیگردد به اینکه در آمریکا هم نشان میدهد رشد اقتصادی بیشتر از اینکه از طریق استارت آپ صورت بگیرد از طریق نفوذ نوآوری در درون شرکتهای بزرگ است و شرکتهای استارت آپی در زنجیره ارزش شرکتهای بزرگ است که میتوانند پایداری داشته باشند و رشد اقتصادی را در نهایت به دست بیاورند نه به صورت مستقل شکل گرفتن آنها یعنی اگر شما میخواهید یک پارک علم و فناوری موفقی، شهرک صنعتی موفق داشته باشید باید قبل از آن مفهوم خوشه مفهوم شرکتهای بزرگ آنجایی که قرار گرفتن در زنجیره ارزش آنها میتواند مزیت رقابتی بازار پایدار ایجاد کند و شما باید در این زنجیره ارزش شروع به فعالیت کنید.
سوال: اجازه بدهید یک مقدار بحث را گسترش بدهیم، ما الان بسیاری از کسب و کارها و شرکتهای کشورهای جهان سوم یا کشورهای در حال توسعه بگوییم بهتر است، برای اینکه میخواهند شرکتهای بزرگ خودشان گسترش بدهد فرض کنید فولاد مبارکه، بیشتر از این که بخواهد یک شرکت صنعتی را گسترش بدهد میرود زنجیرههای ارزش منطقهای و جهانی را شناسایی میکند که کجای آن زنجیره میتواند ورود کند و خودش را تحت لوای آن گسترش بدهد، در حوزه فناوری هم فکر میکنم فرمایش حضرتعالی همین است ما باید اول مشخص کنیم کجای آن زنجیره را میخواهیم تامین و تقویت کنیم تا بتوانیم با آن خودمان را رشد و توسعه بدهیم درست است؟
چیت ساز: دقیقاً یعنی پذیرش شرکتها در درون پارکها بدون توجه به شکلگیری خوشهها صورت پذیرفته و ما با یک سری مجموعه شرکت مستقل و بی ارتباط با هم مواجه هستیم که هیچ بده بستانی با هم ندارند و عموماً مفهوم جنگل بارانی شکل پیدا نمیکند که در آن جنگل بارانی هر روز درختهایی ریشه میزنند بزرگ میشوند و درختهایی سقوط میکنند و از آن درختی که سقوط کرده یک زیست بوم منتفع میشود و این به صورت پایدار به فعالیت خودش ادامه میدهد.
حالا در اقتصاد دیجیتال موضوع یک مقدار جدیتر هم است بنیان اقتصاد دیجیتال و یک پیشران کلیدی آن همکاریهای بینالمللی و تجارت فرا مرزی است چرا، ببینید ذات داده فرا مرزی است و جریان آزاد اطلاعات و جریان خدمات دیجیتال بین کشورها است شما الان خیلی از ابزارهایی را استفاده میکنید در ایران تولید نشده است.
سوال: تهدیدهایش هم فرا ملی است، یک پلتفرم میآید امنیت ملی یک کشور را تهدید میکند.
چیت ساز: کاملا درست است پس مسئله این است که آنجا شما باید ببینید چه نوع تجارت فرا مرزی و چه نوع سیاستهایی را در پیش گرفتید و کجای زنجیرههای ارزش جهانی قرار است به ایفای نقش بپردازید که بتواند موقعیت کشور را تبدیل کند به یک موقعیت پایدار با یک مزیت رقابتی مشخص، زمانی که تصمیم میگیرید منابع بسیار محدود خودمان را در حوزههای مختلف پخش کنیم غیر از اینکه هیچ بخشی توسعه پیدا نمیکند باعث میشود که ما همین منابع محدودمان را به غیر بهره وری به روش ممکن هزینه کنیم، کاری که ما در این مدت در وزارت ارتباطات داریم دنبال میکنیم این است که اول از همه هر کدام از بخشهایی که به عنوان ماموریتهای کلیدی برنامهای به خصوص برنامه اقدام وزارت است که مبتنی بر برنامه هفتم شکل پیدا کرده رویم اقتصاد آن بخش را اول پایدار کنیم، نظام تعرفهای آن را با دقت مرور کنیم، شکلگیری رقابتها را بررسی کنیم تریپل پیها را شکل بدهیم .
چرا زمانی که یک اقتصاد پایدار است و بخش خصوصی انگیزه سرمایهگذاری دارد بخش دولتی باید ورود پیدا کند؟ منابع دولت با این هدف نباید شکل پیدا کند او باید بیاید ریسک سرمایهگذاری بخش خصوصی را بتواند کاهش بدهد از این منظر ما پروژههایمان را بردیم به سمت اینکه پایدار کنیم و هیچ جا به عنوان رقیب بخش خصوصی وارد اقتصاد نمیشویم و بتوانیم آن پوشش را فراهم کنیم که بخش خصوصی موفق شود و اقتصاد دیجیتال از طریق مشارکت بخش خصوصی در این اقتصاد رشد پیدا کند.
سوال: ممنون که بحث را به نقطه خوبی رساندید و آن هم بحثی بود که فرمودید خیلی از منابعمان را آوردیم به صورت پراکنده توزیع کردیم بدون اینکه آن زنجیره را دیده باشیم و متاسفانه این هم میشود حیف و میل بیت المال، منافع ملی ما در کل از بین میرود ما اینجا اگر بخواهیم حالا همه مسائل را جمع کنیم و در یک ریل درست قرار بدهیم نگاه به آینده باید نقشه راه ملی توسعه اقتصاد دیجیتال در ایران داشته باشیم چیزی که در برنامه هفتم به آن اشاره و تاکید شده است، برای بینندگان در خصوص تدوین این نقشه راه در حوزه اقتصاد دیجیتال بفرمایید چه کردید، با چه نگاهی و الان در چه شرایطی است؟
چیت ساز: همانطور که به درستی اشاره کردید جزو ماموریتهای کلیدی ما توسعه سند نظام اقتصاد دیجیتال ایران بود از جمله اولین ماموریتهایی که در دولت چهاردهم به نتیجه رسید تدوین سند نظام اقتصاد دیجیتال ایران بود در کارگروه نظام دیجیتال تصویب شد و الان در دست بررسی توسط شورای عالی فضای مجازی است. تمام مداخلات توسعهای زیست بوم، پیشرانها و مواردی که رعایت شود برای توسعه اقتصاد دیجیتال ذکر شده است و اجزا با دقت پیش بینی شده است و تا چند هفته آتی فرآیند بررسی در شورای عالی فضای مجازی به نتیجه میرسد و میتوانیم بعد از تصویب شورا شاهد پیاده سازی این صنعت در کشور باشیم.
سوال: جایگاه بخش خصوصی را در این نقشه چطور میبینید؟
چیت ساز: در تمام پروژهها به گونهای پیش بینی شده است که ما یا پروژهها را با محوریت بخش خصوصی دنبال کنیم یا در شرایطی که نیازمند مشارکت بخش دولتی است سرمایه گذار نیاز است و پروژههای مشارکت عمومی خصوصی شکل دهیم که بتواند این بخش به صورت پایدار فعالیت کند. در این بخش بحث زیرساختهای توسعه اقتصاد دیجیتال مورد توجه قرار گرفته است و بحث هوشمند سازی حوزه فضا محوری مثل پست مدنظر است.
بحث تسهیل گری مشارکت بخش خصوصی خیلی پررنگ است و بحث توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی مدنظر بوده است تا بتواند بعد ازصدور مجوز اپراتور هوش مصنوعی توسط وزارت ارتباطات تسهیل گری هوشمندسازی را از طریق هوش مصنوعی و اینترنت اشیاء دنبال کند و قسمت اعظم اقتصاد دیجیتال ناشی از نفوذ هوشمندسازی در درون صنایع سنتی اتفاق میافتد و این جزو مسائل کلیدی است.
پایدارسازی اقتصادی و فنی شبکه ملی اطلاعات عنوان یک جزء اساسی پروژههای مجموعه وزارت ارتباطات مدنظر است. مخابرات فضایی را هم بنا داریم که به صورت جدی دنبال کنیم و پروژهها فضا را سمت و سو دهیم و بازده اقتصادی وقتی مستقیم پروژههای فضا نداشته است و موفقیتهای بزرگ و ارزشمندی برای کشور به دست آورده است و الان وقت است که این حوزه را تجاری کنیم و با شکل گیری مخابرات فضایی یک جریان پایدار اقتصادی در بخش فضا شکل دهیم. به این ترتیب مردم هم لمس کنند، حس کنند، در حقیقت تاثیر این دستاوردهای فناوری جوانان مملکت.
سوال: از شبکه ملی اطلاعات چه خبر؟
چیت ساز: شبکه ملی اطلاعات هدف سوم وزارت ارتباطات است، با جدیت دنبال میشود و بحث خدماتهای کاربردی جزء اولویتهای ارتباطات است.
سوال: آخرین اقداماتی که در حوزه توسعه این شبکه شده است؟
چیت ساز: الان در حقیقت ما یک درصد پیشرفت نزدیک ۶۹ و نیم درصد شبکه توسعه پیدا میکند و امسال با ایجاد قطبهای مراکزداده درسه منطقه کشور شبکه ملی اطلاعات رشد بهتری میکند، مرکز داده مشهد، فولادشهر اصفهان و قطب مرکز داده تهران با محوریت فرودگاه پیام به زودی زیر بار میرود توسط سه تا اپراتور مختلف. در تیرماه فراخوان حق بهره برداریهای طویل مدت پارک فناوری اطلاعات در منطقه فولاد شهر اصفهان اعلام میشود و شرکتهای بخش خصوصی برای توسعه این بخش دراین فراخوان شرکت کنند.
سوال: همه اقدامات وزارت ارتباطات بخش بسیار مهم بحثهای تهدید سایبری و حفظ حریم خصوصی کاربران است، این را به صورت کلی آیا رویکرد ویژهای دارید؟
چیت ساز: بحث امنیت سایبری جزو موارد کلیدی است چطور ازدادههای حمایت کنیم و مکانیزمهای ذخیره سازی دادهها و دادههای پلتفرم جزو موضوعات کلیدی است و سند حفاظت دادهها هم توسط وزارت ارتباطات تهیه شده است و در دستورکار شورای عالی فضای مجازی است و بعد از تصویب بحث پیاده سازی با جدیت در وزارت ارتباطات دنبال کنیم که بتواند با استفاده از ظرفیتهایی که ازطریق کاربست هوش مصنوعی در بحث امنیت سایبری و شناسایی مخاطرات این حوزه است موفقیت شایان توجهی برای کشور به دست بیاوریم.
سوال: یکی ازحوزههای مهم امروز ناترازی انرژی و برنامههایی برای هوشمندسازی برای رفع این ناترازی و برنامه ویژه حوزه مسئولیت شما؟
چیت ساز: اول از همه ناترازی یک قسمت ناشی از تولید است ما اغلب کشورهای جهان دچار این چالش ناترازی انرژی هستند ولی مسئله این است که چطور به صورت هوشمند این ناترازی را مدیریت میکنند.همیشه بحث تولید جدید نیست که این مسئله را حل کند، این که چطور بتوانیم با استفاده از ابزارهای هوشمند این ناترازی را مدیریت کنیم این مسئله است، سازمان فناوری اطلاعات از جمله ماموریتهای کلیدی از جمله برنامه مقام وزارت و تاکید مقامهای عالی وزارت محول شده است این است که بحث هوشمندسازی و بهره روی مصرف انرژی را دنبال کنند و ما یک درتمام پروژهها تمام پیش بینیهایی که برای توسعه زیرساخت داریم و همزمان تامین نیرو را به صورت یک پارچه در مطالعات امکان سنجی مدنظر قرار میدهیم و بحث هوشمندسازی مصرف انرژی در کشور توسط سازمان فناوری اطلاعات دنبال میکنیم و یکی از ارکان وزارت اطلاعات است که تلاش میکنیم از طریق کاربست ابزارهای هوش مصنوعی بتوانیم پیشنهادهای مشخصی داشته باشیم برای بهینه سازی مصرف انرژی.
بیشتربخوانید: فرصتهای تجاری جدید با ترکیب بلاکچین و هوشمصنوعی
سوال: زمان بدهید کی به این نتیجه میرسید؟
چیت ساز: این پروژه که یک قسمت جدیش دنبال شده است و امیدواریم درسه ماه آینده خروجی مشخصی ازآن داشته باشیم.
سوال: یک نکته دوستان پیام دادند دربحث اقتصاد دیجیتال حمایت و توسعه افرادی که به صورت آزاد کار میکنند اصطلاحا فریلنسرها که آزادکارها که قرار بود از آنها حمایت شود و آئین نامهای نوشته شود و اینترنت پایدار به کجا رسیدو الان شرایط چطوراست؟
چیت ساز: یکی ازمحورهای اقدامات وزارت ارتباطات ایجاد مناطق آزاد سایبری است که خیلی از محدودیتهای اینترنتی که به صورت معمول درسایرمناطق وجود دارد دراین مناطق وجود ندارد و لذا مسئله تولید محتوا در آن جا به صورت جدی مطرح است، مسئله دوم هم برای آزادکاران بحث تسهیم درآمد درحوزه محتواست که درآئین نامه تسهیم درآمد به صورت جدی دنبال میشود و یک انتفاع خوبی برای آزادکاران فراهم میکند و میتواند اقتصاد آن بخش پایدار کند و یک سهم جدی اقتصاد دیجیتال طی سالهای آینده توسط همین آزادکاران تامین میشود.
سوال: یکی ازحوزههایی که فکر میکنم آن قسمت سی درصد بهره وری در رشد هشت درصدی را خیلی به معنای واقعی ترجمه کرده باشد همین خدمات در حوزه فناوری و وزارت ارتباطات است.در حوزه تسهیل گری و بستر سازی برای این که مردم تسهیل شود دسترسی شان به خدمات حوزه دیجیتال؟
چیت ساز: امیدواریم با توجه به اطلاعاتی که همه داریم که مسئله فیلترینگ کمکی به اهداف مدنظر سیاست گذاران در این حوزه نداشته است، بتوانیم دسترسی مردم را به صورت مطلوبتر به خدمات ارتباطات پلتفرمهایی داشته باشیم که بیش از این با محدودیت مواجه بودند و امیدواریم شاهد بازگشاییهایی توسط مقام عالی وزارت باشیم که به تصویب شورای عالی فضای مجازی برسد.
سوال: پیگیری میکنید؟
چیت ساز: حتما، جزو قولهای دولت چهاردهم است که دارد دنبال میشود.
سوال: یک مقدار راجع به تسهیل کسب و کارها و شرکتهای دانش بنیان بفرمایید؟
چیت ساز: از جمله اهدافی در برنامه هفتم پیشرفت است و در برنامه اقدام وزارت مورد توجه است بحث برنامههای امیدآفرین است که منابع مشخصی گذاشتیم برای هر مجموعه نمونه محصولهایی که میتواند در زندگی مردم با استفاده از هوش مصنوعی و اینترنت اشیاء تسهیل گری را در اختیار مردم قرار دهد.
منبع: صدا وسیما
بیشتربخوانید: ویدئو: آنچه در مورد استراتژی دیجیتال باید بدانید در یک ویدئو
- حدود ۵ درصد از اقتصاد ایران را اقتصاد دیجیتال تشکیل میدهد
